Egzoz Sistemi ve Emisyon Kontrolü

Aracınızın altından geçen o metal boru hattı, çoğu sürücünün ancak sesi değiştiğinde ya da muayeneden dönerken hatırladığı bir sistemdir. Oysa egzoz sistemi bakımı, hem motorun performansı hem cüzdanınız hem de soluduğunuz hava açısından motor yağı değişimi kadar önemlidir. Bu rehberde, konuya sıfırdan başlayan bir sürücünün kafasında dönen soruları sırayla ele alıyoruz.

Egzoz Sistemi Ne İşe Yarar, Hangi Parçalardan Oluşur?

Kısa cevap: Motorda yanan yakıtın geriye bıraktığı sıcak ve zehirli gazları güvenli biçimde aracın arkasına taşır, bu arada sesi kısar ve zararlı gazların büyük bölümünü kimyasal olarak zararsız hale getirir. Yani üç işi birden yapar: tahliye, susturma, arıtma.

Hangi parçaları tanımam yeterli?

Bir tamirciyle konuşurken kaybolmamanız için şu isimleri bilmeniz yeter:

• Egzoz manifoldu: Silindirlerden çıkan gazları toplayan, motora en yakın ve en sıcak parça.
• Oksijen (lambda) sensörü: Gazın içindeki oksijen oranını ölçüp motor beynine bildirir. Karışımın zengin mi fakir mi olduğuna bu veriyle karar verilir.
• Katalitik konvertör: İçindeki değerli metal kaplı petek yapı sayesinde zararlı gazları dönüştürür. Sistemin en pahalı parçasıdır.
• Partikül filtresi (DPF): Dizel araçlarda kurumu tutar, belirli aralıklarla kendini yakarak temizler.
• Susturucu ve orta bağlantı boruları: Sesi düşürür, gazı arkaya taşır.
• Askı lastikleri ve kelepçeler: Küçük ama sistemi yerinde tutan parçalar.

Bu sistem gerçekten bozulur mu, yoksa ömürlük mü?

Bozulur. Çünkü egzoz aynı anda üç düşmanla uğraşır: yüksek sıcaklık, yanma sonucu oluşan asidik su ve yoldan gelen tuz, çamur, taş. Özellikle kısa mesafe kullanımda sistem tam ısınmadığı için içinde su birikir; bu su borunun içini dışarıdan daha hızlı çürütür. Yani "şehir içinde az kilometre yapıyorum, benim egzozum yenidir" varsayımı çoğu zaman yanlıştır.

Emisyon kontrolü neden bu kadar önemseniyor?

Çünkü egzozdan çıkan gazın bileşimi doğrudan yanmanın kalitesini gösterir. Ölçümde karbonmonoksit veya hidrokarbon yüksek çıktıysa sorun sadece egzozda değildir; ateşleme, enjektör, hava filtresi ya da sensörlerde de olabilir. Emisyon değeri, motorun sağlık raporu gibi okunur. Bu yüzden hava filtresi değişimi gibi basit bir bakım bile ölçüm sonucunu değiştirebilir.

Kendi Aracımda Neyi, Nasıl Kontrol Edebilirim?

Hangi belirtiler "hemen bak" der?

Aşağıdaki tabloyu bir ilk teşhis listesi gibi kullanabilirsiniz:

Kabine koku girmesi maddesini özellikle ciddiye alın; karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur, yanındaki kokulu gazlar uyarı sinyalidir.

Evde nasıl bir kontrol yapabilirim?

Alet gerektirmeyen, on dakikalık bir rutin şöyle işler:

1. Soğumasını bekleyin. Egzoz yüzeyi çok uzun süre sıcak kalır; motoru durdurduktan en az yarım saat sonra dokunun.
2. Aracı düz zemine alın, el frenini çekin. Altına girmek gerekiyorsa mutlaka kriko yanında sehpa kullanın.
3. Gözle tarayın: Boru hattı boyunca yüzeysel pas mı var, kabarmış ve pul pul dökülen pas mı? İkincisi delinmenin habercisidir.
4. Ek yerlerine bakın: Kaçak olan noktalarda kuru, siyah bir is halkası oluşur. Bu iz kaçağın adresini verir.
5. Elle hafifçe sallayın. Sistem birkaç santimden fazla oynuyorsa askı lastiklerinden biri kopmuş olabilir. Bunlar ucuz parçalardır ama değiştirilmezse sarkan boru kaynak yerinden çatlar.
6. Rölantide dinleyin. Bir yardımcı motoru çalıştırırken siz sesin nereden geldiğini takip edin.

Emisyon değerlerini iyi tutmak için ne yapmalıyım?

Şu alışkanlıklar hem ölçümden rahat geçmenizi hem de daha az yakıt harcamanızı sağlar:

• Filtreleri zamanında değiştirin. Kirli hava filtresi karışımı zenginleştirir, emisyonu yükseltir. Kabin filtresi ise emisyonu etkilemez ama içeri giren kokuyu belirler.
• Doğru yağ ve doğru aralık. Yanma odasına sızan yağ, katalizörü ve sensörleri zehirler.
• Dizel araçta ara ara uzun yol yapın. Partikül filtresinin kendini temizlemesi için sistemin ısınması gerekir.
• Katkı ve "iptal" çözümlerine temkinli yaklaşın. Katalizör veya DPF'in söküldüğü araçlar muayenede sorun